Herinneringen in beweging: transnationale herinneringen in het werk van Juan Gabriel Vásquez

Van september 2019 tot januari 2021 werkte ik aan een masterthesis in het kader van de ManaMa Literatuurwetenschappen aan de K.U. Leuven en de UGent.

Het onderwerp van mijn onderzoek was de roman Het geluid van vallende dingen (2012) van Juan Gabriel Vásquez. Wat mij in het bijzonder interesseerde, was de manier waarop Vásquez zich afzet tegen het magisch realisme van Gabriel García Márquez, terwijl hij zich tegelijkertijd intertekstueel inschrijft in een vergelijkbaar project: het literair verbeelden van de geschiedenis van Colombia.

Als eerste bestudeerde ik De geheime geschiedenis van Costaguana (2010), een fictieve hervertelling van de Colombiaanse geschiedenis, geïnspireerd op Nostromo van Joseph Conrad. Wat me hier vooral boeide, was de manier waarop literatuur wordt ingezet als middel om een niet-officiële geschiedschrijving te creëren. Dit bracht me bij het spanningsveld tussen feit en fictie, maar ook bij de spanning tussen de disciplines geschiedenis, archiefwetenschap en literatuurwetenschap.

In mijn onderzoek besteedde ik daarnaast aandacht aan magisch realisme als instrument van soft diplomacy: een vorm van culturele appropriation, waarbij auteurs zich historische verhalen eigen maken. Daarbij onderzocht ik ook de rol van vertalers als culturele bemiddelaars (mediation) en het onderhandelingsproces (negotiation) over wat als ‘geschiedenis’ of als ‘collectief geheugen’ wordt erkend.

Aan de UGent volgde ik colleges die deze thematieken verbreedden naar diplomatieke contexten, waaronder de rol die García Márquez heeft gespeeld in reële internationale betrekkingen. Literatuur als representatievorm van de Colombiaanse problematiek werd zo ook zichtbaar op politieke schaal.

Tot slot ging ik dieper in op het spanningsveld tussen autobiografie en fictie in het werk van Vásquez. Ik onderzocht hoe zijn romans inzetten op een poëtische waarheid: een vorm van waarheid die niet altijd strookt met feiten, maar die juist door literaire vormkracht een diepere historische en emotionele realiteit kan onthullen. 

Bronnen:

Primaire bronnen: 

Márquez, Gabriel García. (2017). Honderd jaar eenzaamheid. Vert. Mariolein Sabarte Belacortu. Amsterdam: Meulenhoff Boekerij. 

Vásquez, Juan Gabriel. (2012). Het geluid van vallende dingen. Vert. Brigitte Coopmans. Utrecht: Uitgeverij Signatuur. 

Vásquez, Juan Gabriel. (2014). De reputaties. Vert. Brigitte Coopmans. Utrecht: Uitgeverij Signatuur. 

Vásquez, Juan Gabriel. (2014). De informanten. Vert. Brigitte Coopmans. Utrecht: Uitgeverij Signatuur. 

Vásquez, Juan Gabriel. (2017). De vorm van ruïnes. Vert. Brigitte Coopmans. Utrecht: Uitgeverij Signatuur. 

Vásquez, Juan Gabriel. (2018). De geliefden van Allerheiligen. Vert. Brigitte Coopmans. Utrecht: Uitgeverij Signatuur. 

Secundaire bronnen: 

Vásquez, Juan Gabriel. (2009| 2014). El arte de la distorsión. Barcelona: Penguin Random House. 

Palaversich, Diana. “De McOndo y otros mitos. Realismo virtual vs. realismo mágico.” De Macondo a McOndo. Senderos de la postmodernidad latinoamericana. Mexico City: Plaza y Valdés, 2005. 33–48.